روزنامه گل

اسپانیا ۲ تورنمنت معتبر ملی متوالی را در فوتبال مردان فتح کرده؛ یورو 2024 و جام جهانی 2026. در این مسیر، نقش باشگاه‌های لالیگا از آکادمی‌های پایه تا تیم‌های بزرگسالان، تاثیر زیادی داشته.
بازنگری‌های گسترده و سراسری در ساختار توسعه فوتبال یک کشور، معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که یک دوره طولانی افت یا چند مقطع کوتاه اما شدید از عملکرد ضعیف پشت سر گذاشته شده باشد. آلمان و انگلیس ۲ نمونه نسبتاً جدید و شناخته‌شده از چنین شرایطی هستند.
برای آلمان، حذف ناامیدکننده از جام جهانی 1998 مقابل کرواسی در مرحله یک‌چهارم نهایی، نقطه عطفی برای بازنگری در سیستم و افزایش سرمایه‌گذاری پشت پرده روی فوتبال پایه نام داشت. بنابراین وقتی پس از حذف تیم ملی آلمان از مرحله گروهی یورو 2000 موجی از خشم و درخواست برای بررسی‌های اساسی شکل گرفت در واقع تغییرات مهم از قبل آغاز شده بود.

مدل آلمان و انگلیس، درمان پس از بیماری

آلمان در جام جهانی 2002 نایب‌قهرمان شد، در جام‌های جهانی 2006 و 2010 به مقام سوم رسید و در نهایت در سال 2014 قهرمان جهان به حساب امد. انگلیس حتی به یورو 2008 هم راه پیدا نکرد در جام جهانی 2010 در مرحله یک‌هشتم نهایی مقابل آلمان حذف شد.
حدود ۶ ماه پس از آن شکست، اتحادیه فوتبال انگلیس برنامه‌ای با عنوان «بازنگری در توسعه فوتبال پایه» منتشر کرد که شامل 25 پیشنهاد برای ارتقای سطح فوتبال در تمام رده‌ها بخصوص فوتبال پایه و آماتور بود.
این بازنگری به‌طور گسترده به عنوان یکی از عوامل اصلی پیشرفت چشمگیر نتایج انگلیس در تورنمنت‌های معتبر ملی فوتبال مردان شناخته می‌شود. «سه‌شیر» از سال 2018 به بعد در جام جهانی و جام ملت‌های اروپا ۴ بار به مرحله نیمه‌نهایی رسید؛ به اندازه تمام دفعات قبلی در تمام تورنمنت‌‌ها.

آینده‌نگری حتی در اوج افتخار

اسپانیا طی چندین سال، سیستم توسعه فوتبال پایه خود را مورد بازنگری قرار داده. این کشور اکنون در مرحله دوم یک برنامه ملی 10 تا 12 ساله برای بهینه‌سازی و ارتقای آکادمی‌های جوانان قرار دارد؛ برنامه‌ای تحت نظارت سازمان لالیگا با هدف اصلی حرفه‌ای‌تر کردن ساختار آکادمی‌ها.
اصلاحات آکادمی‌ها در اسپانیا با نمونه‌های قبلی متفاوت بود چون در واکنش به یک بحران شکل نگرفت. باشگاه‌های ۲ سطح اول فوتبال اسپانیا در سال 2016، برگزاری سالانه نشست‌های آکادمی‌های فوتبال پایه را آغاز کردند؛ با این هدف که دانش، روش‌های آموزشی و ابزارهای مختلف را با یکدیگر به اشتراک بگذارند و در نهایت رقابت‌پذیری را افزایش دهند.

اسپانیا هرگز در بحران نبود

اسپانیا در یورو 2016 عملکردی پایین‌تر از انتظار داشت و پیش از آن در جام جهانی 2014 نتوانست انتظارات را برآورده کند اما این اتفاق تنها ۴ سال پس از قهرمانی اسپانیا در یورو 2012 رخ می‌داد؛ سومین قهرمانی متوالی در یک تورنمنت بزرگ ملی.
فوتبال اسپانیا به هیچ وجه در بحران نبود. همین نشست‌های آکادمی سرانجام به ایجاد «برنامه ملی» در سال 2022 انجامید. هدف برنامه «رساندن فوتبال پایه به سطحی جدید» به حساب می‌آمد و ۵ اصل کلیدی داشت؛
- توسعه زیرساخت‌ها، منابع و فناوری
- مراقبت و حمایت همه‌جانبه از بازیکنان
- توسعه بازیکن و انتقال او به فوتبال حرفه‌ای
- بازنگری مدل آموزشی و انتقال بازیکنان به رقابت
- ایجاد ساختار و توسعه مسیر حرفه‌ای
این برنامه هم واکنشی به یک عملکرد فاجعه‌بار یا افت شدید تلقی نمی‌شد. تیم ملی بزرگسالان اسپانیا یک سال قبل از آن به نیمه‌نهایی یورو 2020 رسید و در فینال لیگ ملت‌های 2021 حضور داشت. در رده‌های پایه تیم‌های زیر 19 سال و زیر 17 سال اسپانیا در آخرین دوره یوروها حداقل تا مرحله نیمه‌نهایی پیش رفتند.

اسپانیایی‌های شاغل در لالیگا، نقطه قوت تیم ملی

شاید در اینجا جمله معروف «وقتی چیزی خراب نیست، تعمیرش نکن!» به ذهن برسد اما فوتبال اسپانیا از این اصل پیروی نکرد. اگر همه آکادمی‌ها حرفه‌ای‌تر اداره شوند، تمام باشگاه‌ها سود می‌برند. حداقل جریان مستمر حضور بازیکنان داخلی از دل فوتبال اسپانیا در تیم ملی حفظ خواهد شد.
نقطه قوت اسپانیا، تعداد بازیکنان اسپانیایی شاغل در لالیگا است. در 10 فصل پیش از فصل 27-2026، میانگین تعداد بازیکنان اسپانیایی که در هر فصل بیش از 450 دقیقه بازی کرده‌اند، 236.6 بازیکن بوده. این رقم به شکل چشم‌گیری از تمام ۴ لیگ بزرگ دیگر بیش‌تر است.

اعتماد به بازیکنان بومی

در رده دوم، بازیکنان ایتالیایی در سری آ با میانگین تعداد 152.2 قرار دارند. پس از آن‌ها بازیکنان فرانسوی در لیگ یک با آمار 149.6، آلمانی‌ها در بوندس‌لیگا با 142.6 و در نهایت انگلیسی‌ها در لیگ برتر با 117.7 قرار گرفته‌اند. تفاوت بسیار زیاد است.
در همان بازه زمانی، بازیکنان اسپانیایی به‌طور میانگین 57.2 درصد از کل دقایق بازی‌شده در لالیگا را به خود اختصاص داده‌اند. بار دیگر فاصله با سایر لیگ‌های معتبر بسیار زیاد نشان می‌دهد. بازیکنان انگلیسی در لیگ برتر طی همین دوره به‌طور میانگین 30.5 درصد از کل دقایق را بازی کرده‌اند؛ ایتالیایی‌ها در سری آ 36.8 درصد، فرانسوی‌ها در لیگ یک 40.1 درصد و بازیکنان آلمانی در بوندس‌لیگا 40.7 درصد.

امتیاز برخورداری باشگاه‌ها از تیم ذخیره

در فصل جاری، اختلاف حتی بیش‌تر هم شده . بازیکنان اسپانیایی 58.9 درصد از دقایق بازی‌شده در لالیگا را در اختیار دارند. هیچ‌یک از ۴ لیگ معتبر دیگر حتی به مرز 40 درصد هم نمی‌رسند. اهمیت این اعداد فراتر از صرفاً میزان حضور بازیکنان داخلی است. در همین زمینه، اگر مشخصاً به حضور بازیکنان 21 ساله یا جوان‌تر نگاه کنیم، لالیگا سابقه بسیار خوبی دارد.
در 10 فصل پیش از 27-2026، تنها لیگ یک فرانسه با میانگین 8.2 درصد، سهم بیش‌تری از دقایق بازی بازیکنان داخلی 21 ساله یا جوان‌تر نسبت به لالیگا با 5.3 درصد داشته. البته باید یک نکته دیگر را هم در نظر گرفت. تمام باشگاه‌های ۲ سطح اول فوتبال اسپانیا به‌جز یکی، تیم‌های ذخیره یا وابسته دارند؛ تیم‌هایی که در رده زیر 23 سال فعالیت می‌کنند.

حضور تیم‌های پایه در هرم فوتبال بزرگسالان

این تیم‌ها در همان هرم فوتبال بزرگسالان حضور دارند و حتی می‌توانند تا سطح دسته دوم صعود کنند. بنابراین حتی اگر بازیکنان نوجوان برای تیم اصلی بازی نکنند در سطح پایین‌تری از فوتبال بزرگسالان مشغول رقابت هستند. فوتبال اسپانیا در این زمینه منحصربه‌فرد نیست. سیستم‌های مشابهی در ایتالیا، آلمان و فرانسه نیز وجود دارد اما در ایتالیا و آلمان، تیم‌های ذخیره فقط اجازه دارند در سطح سوم یا پایین‌تر بازی کنند؛ در فرانسه هم به همین ترتیب.
اسپانیا از زمان آغاز نشست‌های آکادمی‌ها در سال 2016، در رده‌های مختلف تیم‌های ملی مردان و زنان از بزرگسالان گرفته تا رده‌های پایه، 23 عنوان قهرمانی به دست آورده؛ بیش از دوبرابر هر کشور اروپایی دیگر. آلمان 9 عنوان، انگلیس 7 عنوان و فرانسه 6 عنوان کسب کرده‌اند.
البته مهم‌ترین موفقیت‌های این دوره، قهرمانی تیم ملی مردان اسپانیا در جام جهانی 2026 و یورو 2024 و همچنین قهرمانی تیم زنان اسپانیا در جام جهانی 2023 بوده.